29 Nov – 2 Dec in Istanbul, Turkey

From Afghanistan and from around the globe, imams, civil society leaders, and world renowned Islamic scholars participated in “Islamic Cooperation for a Peaceful Future in Afghanistan,” an unprecedented gathering of over 120 imams and scholars, from all provinces of Afghanistan and every corner of the world, which took place in Istanbul, Turkey, November 30-December 2, 2011. The conference was a non-governmental forum with impartial views toward governments and opposition groups. Participants have joined with the Afghanistan Advisory Board of The Project for Islamic Cooperation for a Peaceful Future in Afghanistan, Marmara University, and George Mason University, in the exploration of vital themes of peace for the future of Afghanistan.

Dr. Ekmeleddin Ihsanoglu, the Secretary General of the Organization of Islamic Cooperation (OIC), an organization representing 57 nations around the world, expressed OIC’s commitment to a future peaceful Afghanistan during his important address to all in attendance. The conference opening was observed by senior Turkish officials, the President of the United States’ Special Envoy to the Organization of Islamic Cooperation, and the most senior diplomats from Organization Islamic Conference (OIC) member states, including senior representatives from the embassies of Saudi Arabia, Qatar, Pakistan, Iraq, Nigeria, Afghanistan and Turkey.

Prominent senior scholars of the Islamic world who addressed the conference participants included Shaykh-ul-Islam Dr Muhammad Tahir-ul-Qadri; the Grand Mufti of Jordan, the Grand Mufiti of Bosnia and the Grand Mufti of Istanbul; Dr. Usamah Al Abd, President of Al-Azhar University; Sheykh Muhammad Hisham Kabbani; Kh. As’ad Said Ali, Vice Chairman of Nahdatul Ulama, Indonesia; Shaykh Muhammad Imdad Hussain Pirzada; and many others listed below.

The Project’s goal is to provide much-needed forums and opportunities to help generate local, regional and international Islamic cooperation in support of peace in Afghanistan. At the heart of this process has been the meeting of world famous Islamic scholars with Afghan Imams from all over Afghanistan. The Afghan Imams and the global Islamic scholars have never had the chance to meet each other in the past and inspire each other.

Inspiring teachings, guidance, and models of peacemaking and peacebuilding on key issues of the conference were presented by these great scholars. There was a creative combination and alignment with Afghan cultural and Islamic values that for the first time in decades was presented independently to a global forum of Islamic scholars. Together, they have demonstrated extraordinary courage and brilliance in the peaceful leadership and guidance of Islamic civilization.

The following are the key conclusions of the conference

1. The global Islamic scholars, Imams, and civil society representatives expressed their deep concerns about the use of religious interpretations, often misinterpretations, in justifying violence, particularly against civilians, religious leaders, places of worship, and cultural heritage in Afghanistan and beyond. Under the guidance and Islamic texts that were narrated in the conference, the global Islamic scholars, Imams and civil society representatives made a plea to all sides of the conflict in Afghanistan to prevent attacks and harms to civilians.

2. The global Islamic scholars, Imams and civil society representatives articulated very clearly their commitment for responsible and active participation in peacemaking and peacebuilding via dialogue and non-violence. They encouraged all sides of the conflict in Afghanistan to invest in peaceful settlement via negotiation.

3. The global Islamic scholars, Imams, and civil society representatives recognized that there have been mistakes and shortfalls in peacebuilding in Afghanistan, and they recognized legitimate grievances, including social justice issues, that need to be addressed peacefully, not via violence.

4. The global Islamic scholars, Imams, and civil society representatives asked the Ulama and civil society within the OIC member states to take urgent steps toward supporting the peace process in Afghanistan. From this stand, they pleaded to the Ulama, Imams and civil society leaders in Afghanistan’s neighboring countries, particularly in Pakistan, to take more steps forward in support of the peace process in Afghanistan.

5. The global Islamic scholars, together with the Afghan Imams, civil society leaders and scholars, considered their gathering, discussion and commitment for peace and non- violence, as the establishment of a historically significant point of reference for Islamic teachings to moderation, tolerance, peace and cooperation that is urgently needed in Afghanistan.

6. The alignment of global scholars via the cooperative effort established by this conference will give great strength to Afghan civil and spiritual leaders to advance the moral fiber of their communities. This will empower them to create a tolerant civic space wherein the Afghan people and their leaders can jointly march toward stability, peace and prosperity via local, regional and global cooperation and solidarity.

7. The great global Islamic scholars have admired the courage and resilience of the Afghan civil and religious leaders standing for peace and justice for their people, giving them the advice necessary to further peace and prosperity for their communities. They offered the promise for greater Islamic cooperation for a future peaceful Afghanistan.

8. The global Islamic scholars, Afghan imams and civil society representatives viewed the conference and the project as one of the most significant steps necessary for building peace and ending violence in Afghanistan. They jointly expressed their commitment to support the upcoming forums and workshops inside Afghanistan and beyond.

The conference, which launched a two year project inside Afghanistan, has created the needed space to connect Afghan Imams and civil society leaders with the broader global efforts, experiences and lessons learned toward achieving non-violence, uplifting the human condition, and offering social and moral support to ensure human dignity and just peace. This is essential at a time when stability in Afghanistan is a prerequisite for regional prosperity, and this goal can be achieved only via a mutually respected alignment toward and investment in a shared vision for peace.

Years of violence and conflicts in Afghanistan left millions of people dead and caused a spillover with significant reinforcement of violence, particularly in Afghanistan and Pakistan that caused more innocent people to be killed. Therefore, peacemaking and peacebuilding, as viewed by the global Islamic scholars, Imams and civil society representatives, is a civic duty and an Islamic obligation in support of the people of Afghanistan and their neighbors as they are moving toward ending the current conflict via negotiation and non- violence.


  1. Mawlavi Mostafa Barakzai, Member of the Ulema Council & Senior member of the Afghanistan Supreme Court
  2. Mawlavi Shahzadeh Shahid, Member of the Parliament & Member of the High Peace Council
  3. Mawlawi Attaul Rahman Salim, Director of the Islamic Research Center and former Deputy Minister for the Minister of Hajj and Endowment
  4. Munir Morowat, Head of the Center for Interpretation and Hadith in the Academy of Sciences
  5. Ghulam Dastagir Khawrin, Professor of Education, Kabul University.
  6. Dr. Abdulbadeah Sayad, Professor of the Sharia School of Kabul University
  7. Mohammad Farid Hamidi, Commissioner, Afghanistan Independent Human Rights Commission
  8. Mohammad Ashraf Rasuli, Senior Advisor to President Karzai
  9. Mohammad Asif Mesbah, Islamic Scholar and Imam
  10. Nafisa Kabuli, Member of the Supreme Court and senior member of the Afghanistan Bar Association
  11. Mohammad Omar Sharifi, Director for the Kabul office of American Institute for Afghanistan’s Studies
  12. Dr. M. Saeed Niazi, Director at the Civil Society Development Center
  13. Professor Neamatollah Nojumi, Senior Fellow at the Center for World Religions, Diplomacy and Conflict Resolution


  1. Dr. Ekmeleddin Ihsanoglu, Secretary General of the Organization of Islamic Conference
  2. Dr. Usamah Al Abd, President of Al-Azhar University
  3. Professor Mustafa Cagrici, the Grand Mufti of Istanbul
  4. Shaykh-ul-Islam Dr Muhammad Tahir-ul-Qadri, founder of Menhaj ul-Quran International.
  5. Dr. Ahmad Khaled Babikr, Secretary General of International Islamic Fiqh Academy, Jeddah, Kingdom of Saudi Arabia.
  6.  Kh. As’ad Said Ali, Vice Chairman of Nahdatul Ulama, Indonesia.
  7. Kyai Haji Yahya Cholil Staquf, Secretary to the Supreme Council, Indonesia.
  8. Dr. Mustafa Ceric, the Grand Mufti of Bosnia.
  9. Dr. Abdul Kareem Khasawneh, the Grand Mufti of the Kingdom of Jordan
  10. Maulana Mufti Muhammad Zahid, Sheikh ul-Hadith and Fiqh, Jamia Islami Imadia Faisalabad, Pakistan.
  11. Sheykh Muhammad Hisham Kabbani, the world prominent Naqshbandi-Haqqani Sufi leader and the Founder of the Islamic Supreme Council of America.
  12. Dr. Qamar Ghulam, Al Azhar University, Egypt.
  13. Shaykh Muhammad Imdad Hussain Pirzada, Executive Director of Al-Karam Trust, the United Kingdom.
  14. Professor Ali Bardakoglu, Former President, The Presidency of Religious Affairs, Republic of Turkey
  15. Ms. Nazife Sisman, prominent writer, Istanbul, Turkey.
  16. Prof. Mustafa Sinangolu, Mayis University, Turkey.
  17. Prof. Recep Kaymakcan, Sakarya University, Turkey.
  18. Prof  Burhan Koroglu, Bacashir University, Turkey
  19.  Syed Tahir Saeed Kazmi, Chairman, Society for Education and Peace Building, and Project Director of Anwaar ul Uloom Islamic University, Multan, Pakistan


  1. National Academy of Sciences, Kabul, Afghanistan.
  2. Equality for Peace and Security, Afghanistan.
  3. Sharia School at Kabul University, Kabul, Afghanistan.
  4. High Peace Council, Kabul, Afghanistan.
  5. Ministry of Hajj, Kabul, Afghanistan.
  6. Center for Islamic Research, Kabul, Afghanistan.
  7. Ministry of Information & Culture, Kabul, Afghanistan.
  8. Afghanistan Independent Human Rights Commission, Kabul, Afghanistan.
  9. The Institute for Middle East Studies, Marmara University, Istanbul Turkey.
  10. The Center for World Religion, Diplomacy and Conflict Resolution (CRDC) at the School for Conflict Analysis and Resolution (S-CAR), George Mason University.
  11. The American Institute for Afghanistan Studies (AIAS), Kabul, Afghanistan.
  12.  Shaar Organisation for Research on Society.
  13. Afghanistan Branch of the World Association for Al-Azhar Graduates (WAAG).
  14. Society for Education and Peace Building, Pakistan
  15. World Organization for Resources, Development and Education (WORD).
  16. Anwaar ul Uloom Islamic University, Multan, Pakistan
  17. The Organization of Islamic Cooperation (OIC).
  18. Menhaj ul-Quran International
  19. Al-Azhar University
  20. OIC International Islamic Fiqh Academy
  21. Nahdatul Ulama, Indonesia
  22. Jamia Islami Imadia Faisalabad, Pakistan.
  23.  Islamic Supreme Council of America.
  24. Jamia Al-Karam, United Kingdom.
  25. Presidency of Religious Affairs, Turkey
  26. Abdul Rahman, Jami University, Herat, Afghanistan.


Center for World Religions, Diplomacy and Conflict Resolution, George Mason University. crdc@gmu.edu  +1 703-993-4473

Contact inside Afghanistan:

Dr. M. Saeed Niazi, Director at the Civil Society Development Center, Kabul Afghanistan

m_s_niazi@yahoo.com 0799020320

The Conclusions in Dari:

برای نخستین بار بیش از 120 تن علمای شناخته شدهءافغانستان و  جهان اسلام، روحانیون و اعضای جامعهء مدنی از تمامی ولایات افغانستان و کشورهای اسلامی در اولین کنفرانس برنامه تحت عنوان “همکاری های بین المللی اسلامی برای آیندهء صلح آمیز در افغانستان” که از تاریخ 8 الی 11 قوس سال ۱۳۹۰ هجری شمسی در شهر استانبول کشور ترکیه دایر گردیده بود؛ گردهم آمدند. این کنفرانس به هدف ایجاد و ادامهء گفتمان اسلامی میان علمای دینی و فعالین جامعه مدنی افغانستان با علمای برجستهء جهان اسلام برای ایجاد فضای صلح در افغانستان دایر گردید.

نشست مذکور یک اجتماع علمی و غیر سیاسی بود که بطور غیر جانبدارانه از تمام طرف های درگیر خشونت های فعلی، پیرامون راههای رسیدن به صلح در فغانستان با استفاده از تعالیم اسلامی،بررسی نمود.

علمای بزرگ جهان اسلام چون داکتر اسامه العبد رئیس پوهنتون الازهر، داکتر کمال الدین احسان اغلو رئیس سازمان کنفرانس اسلامی، شیخ الاسلام داکتر محمد طاهر القادری، داکتر عبدالکریم خساونی مفتی اعظم اردن، داکتر مصطفی چریج مفتی اعظم بوسنیا، شیخ محمد هاشم کبانی، اسد سید علی معاون نهضت العلما اندونیزیا، شیخ محمد عماد حسین پیرزاده رئیس جامعه الکریم، داکتر ظفرگل رئیس پوهنتون مرمره ترکیه درمورد اهمیت صلح در اسلام، ارجحیت آن بر خشونت و جنگ، ابعاد مختلف آن، گستره اجتماعی آن،  تجربیات جهان اسلام و تاکید پیشکسوتان جهان اسلام بر صلح  را در طول تاریخ به تحلیل گرفته و تجربیات خویش را با حاضرین در میان گذاشتند که حاوی پیام های مشخص و کلیدی را در راستای تامین صلح و ثبات در افغانستان میباشد.

کنفرانس مذکور درحقیقت اغاز ایجاد مفاهمه و گفتمان و نهایتا اجماع نظر بیشتر با اتکا بر نقش علما و روحانیون و جامعه افغان و علمای بین اللملی برای همکاری های منطقوی و بین المللی اسلامی در راستای تامین صلح در افغانستان میباشد. از جانب دیگر، تامین ارتباط مستقیم میان علما و روحانیون افغان با علمای جهان اسلام مهمترین دست آورد این کنفرانس میتواند تلقی گردد.

درجریان مباحثات و تبادل افکار، طرح ها و پیشنهادات موثر و عملی در رابطه به موضوعات کلیدی تامین صلح درافغانستان و نقش علما و جامعه مدنی افغانی و بین المللی با درنظرداشت ارزش های فرهنگی و اسلامی افغانستان مطرح و بر ادامه چنین مباحثات تاکید شد. هماهنگی میان علمای اسلامی از نقاط مختلف جهان با علما و روحانیون افغان، زمینه تفاهم و همکاری های متقابل و استفاده از تجربیات یکدیگر در امر تامین صلح  و فضای مدنی اسلامی از طریق همکاری های منطقوی، و بین المللی در افغانستان فراهم مینماید.

اشتراک کننده گان کنفرانس بر موارد آتی توافق نظر اعلان نمودند: 

۱. اشتراک کننده گان نگرانی شدید شانرا در رابطه با  سوء تعبیر از تعلیمات دینی برای توجیه و یا مشروعیت بخشیدن به خشونت، بخصوص خشونت علیه افراد ملکی، رهبران مذهبی، عبادتگاها، و میراث فرهنگی افغانستان اظهار داشته و آنرا خلاف دستورات اسلام و به ضرر پیروان این دین مقدس خواندند. اشتراک کننده گان در پرتو تعلیات اسلامی از تمام جوانب درگیر در افغانستان خواستند تا از حملات و متضرر ساختن افراد و منابع  ملکی اجتناب نمایند.

۲. اشتراک کننده گان تعهد ایشانرا برای مسؤلیت پذیری و اشتراک فعال در امر تآمین صلح از طریق مذاکره و عدم خشونت اظهار نمودند. آنها تمام جوانب درگیر در افغانستان را به تآمین صلح از طریق مذاکره تشویق و ترغیب نمودند.

۳. اشتراک کننده گان اذعان داشتند که اشتباهات و نواقص در امر تآمین صلح در افغانستان وجود داشته است. آنها همچنان بر رفع شکایات مشروع از طرف جوانب درگیر منجمله موضوعات عدالت اجتماعی که باید از راه مسالمت آمیز و نه از راه خشونت مورد رسیدگی قرار گیرد؛ تاکید نمودند.

۴. اشتراک کننده گان از سازمان کنفرانس اسلامی خواستند تا اقدامات عاجل را در امر حمایه از پروسهء صلح در افغانستان بعمل آرد. آنان همچنان از علما،، روحانیون، و رهبران جامعهء مدنی کشور های همسایهء افغانستان بویژه جمهوری اسلامی  پاکستان نیز خواستند تا اقدامات بیشتر را در امر حمایت از پروسهء صلح در افغانستان اتخاذ نمایند.

5- اشتراک کننده گان کنفرانس از علما و فعالین جامعه مدنی کشور های اسلامی تقاضا نمودند تا در مقابل اوضاع افغانستان بی تفاوت نمانده  و با مسولیت پذیری در مقابل امت مسلمه منحیث مسلمان مسئول برخورد نمایند.

6. اشتراک کننده گان،  کنفرانس مذکور را منحیث یک گام نهایت مهم در راستای تامین صلح و پایان خشونت در افغانستان قلمداد نمودند. علمای بین المللی اسلامی همراه با روحانیون و نماینده گان جامعه مدنی افغانی تعهد خویش را برای ادامه مفاهمه و زمینه سازی برای همکاری های بیشتر اظهار داشتند.

کنفرانس سه روزهء همکاری بین المللی اسلامی برای ایندهء صلح امیز افغانستان در فضای اخوت و احترام متقابل با تعهد ادامهء همکاری و تبادل تجربیات و داشته های علمی میان علمای جهان اسلام و علما و فعالین جامعه مدنی افغانستان با تاکید بر گسترش گفتمان مذکور درسطح منطقه و جلب حمایت و همکاری علمای دینی و فعالین جامعه مدنی منطقه و جهان خاتمه یافت.

عناوین دیالوگ کنفرانس:

موارد ذیل در کنفرانس مورد بحث و گفتگو قرار گرفت:

  • دستورات اسلامی در مورد عدالت، عدم خشونت در افغانستان
  • تساهل، تسامح و کثرت گرائی در اسلام
  • نقش زنان در صلح و عدالت اسلامی
  • کرامت انسانی در اسلام در مرحله گذار از جنگ به صلح
  • ایجاد معیارات اخلاقی اسلامی در دوره انتقال از جنگ به صلح
  • میراث فرهنگی اسلامی افغانستان و نقش آن در تقویه گفتمان صلح
  • تعلیمات اسلامی در مورد عدم خشونت و حفظ کرامت انسانی در سطح خانواده و اجتماع
  • پرنسیب های کلیدی در تعلیمات اسلامی  پیرامون تامین صلح و تطبیق آن در جامعه
  • تجربه کشورهای اسلامی در مورد ایجاد ارتباط میان علوم دینی و ساینسی
  • دیدگاه اسلامی پیرامون حفظ کرامت انسانی در جریان بحران های سیاسی – اجتماعی
  • نقش علما و جامعه مدنی در نهضت جهانی اسلامی برای صلح
  • تجربه ترکیه مورد سوء استفاده از دستورات اسلامی

اعضاء بورد مشورتی افغان

محترم مولوی مصطفی بارکزی عضو شورای علما و عضو ارشد ستره محکمهء افغانستان

محترم مولوی شهزاده شاهد عضو پارلمان و عضو شورای عالی صلح

محترم مولوی عطاالرحمن سلیم ریس مرکز تحقیقات اسلامی و معین اسبق وزارت حج و اوقاف

محترم محقق منیر مروت آمر مرکز تفسیر و حدیث اکادمی علوم

محترم استاد غلام دستگیر خاورین استاد پوهنتون تعلیم و تربیه

محترم داکتر عبدالباری سعید استاد پوهنحی شرعیات پوهنتون کابل

محترم محمد فرید حمیدی کمیشنر کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان

محترم محمد اشرف رسولی مشاور ارشد در امور حقوقی و دینی  رییس جمهور کرزی

محترم محمد آصف مصباح عالم دینی

محترمه قاضی نفیسه کابلی عضو ستره محکمه و عضو ارشد انجمن وکلای مدافع افغانستان

محترم محمد عمر شریفی ریس انستیتوت مطالعات افغانستان

محترم داکتر محمد سعید نیازی ریس  مرکز توسعه جامعهء مدنی

محترم پروفیسور نعمت الله نجومی دانشمند ارشد مرکز ادیان، دیپلوماسی و حل منازعات

علمای اسلامی از نقاط مختلف جهان که با ملاامامان افغان صحبت و تدریس نمودند

داکتر اسامه العبد ریس پوهنتون الازهر

پروفیسور مصطفی چاریجی مفتی اعظم استانبول

شیخ الاسلام داکتر محمد طاهر القادری مؤسس نهاد بین المللی منهاج القران

داکتر احمد خالد بابکر سکرترجنرال اکادمی بین المللی فقه اسلامی، جده، سلطنت عربستان سعودی

خ. اسد سید علی معاون نهضت العلما اندونیزیا – نهضت العلما از مهمترین نهاد های دینی اجتماعی کشور اندونیزیا میباشد.

کیای حاجی یحیی کولیل ستاقوف سکرتر قونسل ارشد اندونیزیا

داکتر مصطفی جریج مفتی اعظم بوسنیا

داکتر عبدالکریم خسوانی مفتی اعظم اردن

مولانان مفتی محمد زاهد شیخ الحدیث و الفقه جامعه اسلامی عمادیه فیصل آباد پاکستان

شیخ محمد هشام کبانی مرشد اعظم طریقهء نقشبندیه حقانی، یکی از رهبران مشهور طریقه چشتیه در جهان

داکتر قمر غلام،محقق در پوهنتون الازهر مصر

شیخ محمد امداد حسین پیرزاده معاون جامعه الکرام، پاکستان،

پروفیسور علی باردکوگلو ریس اسبق ریاست امور مذهبی جمهوریت ترکیه

بانو نظیفه سیسمان نویسندهء شناخته شده در امور اسلامی، استانبول، ترکیه

پروفیسور مصطفی سیننگلو، پوهنتون مایس ترکیه

پروفیسور رجب کیمکان، پوهنتون سکاریا ترکیه

پروفیسور برهان کورگلو، پوهنتون بکشیر ترکیه

داکتر اکمال الدین احسان اوغلو سکرتر جنرال کنفرانس کشورهای اسلامی

سید طاهر سعید کاظمی ریس انجمن معارف و تآمین صلح و ریس پروژه پوهنتون انوارالعلوم، ملتان، پاکستان

همکاران و تدویر کننده گان کنفرانس:

اکادمی علوم افغانستان، کابل، افغانستان

عدالت برای صلح و امنیت، افغانستان

پوهنحی شرعیات پوهنتون کابل

شورای عالی صلح، کابل افغانستان

وزارت حج و اوقاف، کابل افغانستان

مرکز تحقیقات اسلامی، کابل افغانستان

وزارت اطلاعات و فرهنگ، کابل افغانستان

کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، کابل افغانستان

انستیتوت مطالعات شرق میانه، پوهنتون مرمره، استانبول ترکیه

مرکز ادیان جهان، دیپلوماسی و حل منازعات در پوهنحی تحلیل و تجزیه و حل منازعات، پوهنتون جورج میسون

انستیتوت مطالعات افغانستان، کابل افغانستان

نهاد تحقیقات اجتماعی شار

شعبهء افغانستان اتحادیهء جهانی فارغان الازهر

انجمن معارف و تآمین صلح، پاکستان

نهاد جهانی منابع، انکشاف و معارف

پوهنتون اسلامی انوارالعلوم، ملتان، پاکستان

سازمان همکاری های اسلامی

نهاد بین المللی منهاج القران

پوهنتون الازهر

کمیته فقه اسلامی سازمان کشورهای اسلامی

نهضت العلما، اندونیزیا

جامعه اسلامیه عمادیه، فیصل آباد پاکستان

شورای عالی اسلامی امریکا

جامعه الکرم، برتانیا

ریاست امور فرهنگی، ترکیه

پوهنتون عبدالرحمن جامی، هرات افغانستان

مراجع تماس:

مرکز ادیان، دیپلوماسی و حل منازعات، پوهنتون جورج میسون

crdc@gmu.edu  +17039934473

مراجع تماس در داخل افغانستان:

داکتر محمد سعید نیازی، ریس مرکز توسعه جامعهء مدنی، کابل افغانستان     m_s_niazi@yahoo.com

شماره تماس: 320  020 0799